บทที่ 5ทักษะและเทคนิคการสอน

ทักษะและเทคนิคการสอน

ความหมายของทักษะการสอน

ทักษะ หมายถึงความสามารถในการกระทำบางสิ่งบางอย่างได้ดี มีประสิทธิภาพ หรือ อย่างเชี่ยวชาญ  ความเชี่ยวชาญ  ความสามารถในการสอนอย่างมีประสิทธิภาพโดยสามารถถ่ายทอดความรู้หรือประสบการณ์  ต่างๆ  ให้กับผู้อื่นได้

การสอน มีผู้ให้ความหมายไว้ต่างๆ ได้แก่

-การสอนเป็นการจัดกระบวนการให้ผู้เรียน

-การสอนเป็นการบอกกล่าวอธิบายแก่ผู้เรียน

-การสอนเป็นการแนะนำเกี่ยวกับความรู้ต่างๆให้กับผู้เรียน

ความหมายของเทคนิคการสอน

เทคนิคการสอน หมายถึง กลวิธีต่างๆที่ใช้เสริมกระบวนการสอน ขั้นตอนการสอน หรือการกระทำต่างๆในการสอนให้มีคุณภาพและประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น เช่น

ในการบรรยายควรใช้สื่อช่วยทำให้เรื่องที่บรรยายชัดเจนขึ้น จึงทำให้การบรรยายนั้นมีประสิทธิภาพเพิ่มมากขึ้น

การแบ่งทักษะการสอน

ทักษะขั้นพื้นฐานที่สำคัญ

สำหรับผู้สอนทั้งในระดับมัธยมศึกษาและประถมศึกษา มีดังนี้

ความสำคัญของทักษะการสอน

 

1.เป็นการส่งเสริมผู้ที่จะเป็นครูผู้สอนให้มีทักษะในการสอน เพราะทักษะนับเป็นจุดมุ่งหมายหมวดหนึ่งของการศึกษา

ซึ่งจะต้องฝึกควบคู่กับความรู้และเจตคติ

 

2.เป็นการส่งเสริมความชำนาญ คล่องแคล่ว

หรือเชี่ยวชาญในด้านการปฏิบัติการสอน

 

3.ช่วยให้ผู้ฝึกเกิดความมั่นใจ ในตนเองมากขึ้น

ซึ่งเป็นการเสริมสร้างบุคลิกภาพของผู้สอนด้วย

 

4.ช่วยไม่ให้เกิดความผิดพลาดในการสอน

เพราะถ้าผิดพลาดจะขาดความมั่นใจส่งผลเสียต่อการสอน

 

5.ช่วยให้งานสอนบรรลุตามจุดประสงค์ที่ตั้งไว้

โดยไม่เสียเวลา

 

6.ช่วยให้งานสอนบรรลุตามจุดประสงค์ที่ตั้งไว้โดยไม่มีเสียเวลา

 

7.ช่วยทำให้เกิดความชื่นชม ศรัทธาจากผู้เรียน เพราะผู้สอนสามารถสอนได้กระฉับกระแฉงและถูกต้อง

 

ทักษะการสอนพื้นฐาน

หมายถึงความสามารถหรือความชำนาญในการสอน ซึ่งทักษะจะไม่สามารถเกิดขึ้นได้เองถ้าไม่มีการฝึกฝนทักษะการสอนมีหลายทักษะด้วยกันที่ใช้ในแต่ละคาบหรือแต่ละชั่วโมงผู้ที่เป็นครูควรได้มีการฝึกฝนเพื่อเป็นพื้นฐานในการสอนต่อไป

 

ทักษะการนำเข้าสู่บทเรียน

การนำเข้าสู่เรื่องที่จะเรียนเป็นขึ้นการสอน หรือกิจกรรมที่จัดขึ้น เพื่อเริ่มต้นทำการสอน เพื่อดึงความสนใจให้ผู้เรียนพร้อมที่จะติดตามบทเรียนต่อไป ซึ่งควรมีบทนำ หรือคำนำผู้อ่านจะได้สนใจและติดตามอ่านเรื่องที่เขียนต่อไปด้วยดีการใช้ทักษะการนำเข้าสู่บทเรียน

ก่อนเริ่มบทเรียนที่จะสอน

ก่อนเริ่มการอธิบายและซักถาม

ก่อนจะตั้งคำถาม

ก่อนจะให้นักเรียนอธิบาย

ก่อนจะให้นักเรียนดูภาพยนตร์ โทรทัศน์ วีดีทัศน์ หรือฟังวิทยุ

ก่อนจะทำกิจกรรมต่างๆ ที่ครูจัดขึ้น

 

เทคนิคการนำเข้าสู่บทเรียน

ใช้อุปกรณ์การสอน เช่น ของจริง รูปภาพ แผนที่ แผนภูมิ

ให้นักเรียนลองทำกิจกรรมบางอย่างที่สัมพันธ์กับทบเรียน เช่น

การให้ยืนแสดงท่าทางต่างๆ การให้นักเรียนลองใส่ RAM ในคอมพิวเตอร์

ใช้เรื่องเล่านิทาน หรือเหตุการณ์ต่างๆ โยงมาสู่เรื่องที่จะสอน

ตั้งปัญหา ทายปัญหา เพื่อเร้าความสนใจของนักเรียนให้คิดหาคำตอบ

สนทนาซักถามถึงเรื่องต่างๆ เพื่อนำเข้าสู่บทเรียน

ทบทวนเรื่องเดิมที่สัมพันธ์กับบทเรียนใหม่

แสดงละคร หรือบทบาทสมมุติเพื่อให้ผู้เรียนสนใจ

ร้องเพลงซึ่งเป็นเพลงเกี่ยวข้องกับเรื่องที่จะสอน

 

ทักษะการใช้กิริยาวาจาท่าทางในการสอน

การใช้วาจา กิริยา ท่าทางในการสอนนับว่าเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งของครู

เพราะการที่นักเรียนจะเกิดความพอใจและสนใจที่จะเรียนนั้นบุคลิกภาพของครูเป็นสิ่งสำคัญอย่างหนึ่ง เพราะบุคลิกภาพของครู รวมทั้งความสามารถในการสื่อความหมายระหว่างครูกับนักเรียนจะช่วยให้นักเรียนไม่เบื่อหน่ายและสนใจต่อการสอนของครู

 

ทักษะการอธิบาย

การอธิบายเป็นความจำเป็นสำหรับผู้สอนเพราะเป็นการสื่อความระหว่างผู้เรียนกับผู้สอนให้มีความเข้าใจถูกต้องตรงกันเข้าใจสาระสำคัญได้ชัดเจนมากขึ้น

 

 

 

 

การยกตัวอย่างประกอบการอธิบายเพื่อขยายสาระสำคัญให้กระจ่างขึ้น

อาจทำได้ 2 ทางคือ

 

   แบบนิรนัย (Deductive

System) คือการอธิบายโดยบอกกฎ หรือหลักการแล้วจึงยกตัวอย่าง ขยายกฎ

หรือหลักการนั้นๆ ให้เข้าใจชั้ดเจนยิ่งขึ้น

แบบอุปนัย(Inductive

System) คือเป็นการยกตัวอย่าง รายละเอียดย่อยๆ

ที่เข้ากับความรู้และประสบการณ์ของนักเรียน ซึ่งเข้าใจง่าย

และนำไปสู่การสรุปเป็นกฎหรือเป็นหลักการในภายหลัง

 

ลักษณะของการอธิบายที่ดีมีเทคนิคการอธิบายดังนี้

 

เวลาที่ใช้ในการอธิบาย ไม่นานเกินควร เวลาที่ใช้ในการอธิบายทั้งหมดไม่เกิน

10 นาที

ภาษาที่ใช้ ง่ายแก่การเข้าใจ รัดกุมไม่เยิ่นเย้อ น่าฟัง

สื่อการสอน น่าสนใจช่วยให้เข้าใจเรื่องที่อธิบายได้ง่ายขึ้น

ครอบคลุมใจความสำคัญครบถ้วน

การอธิบายเริ่มจากเรื่องที่เข้าใจง่ายไปหาเรื่องที่เข้าใจยาก

ท่าทางในการอธิบายน่าสนใจ

มีการสรุปผลการอธิบายด้วย

 

 

 

ทักษะการเร้าความสนใจ

การเร้าความสนใจเป็นสิ่งที่สำคัญอย่างยิ่งที่จะช่วยให้การเรียนการสอนประสบผลดี

เพราะจะช่วยให้ครูปรับปรุงกลวิธีการสอนให้เด็กเกิดความสนใจที่จะเรียนและติดตามกิจกรรมโดยตลอดไม่เบื่อหน่ายการเร้าความสนใจควรเน้นตั้งแต่นำเข้าสู่บทเรียน ขึ้นสอน จนถึงขั้นสรุปและเมื่อมีการประกอบกิจกรรมขั้นปฏิบัติครูก็จำเป็นต้องใช้ทักษะนี้เพื่อกระตุ้นให้นักเรียนสนใจร่วมกิจกรรมนั้นๆ

 

ประโยชน์ของการเร้าความสนใจ

ทำให้เด็กมีความพร้อมที่จะเรียนทบเรียนนั้น

ทำให้เด็กมีความสนใจในบทเรียนอย่างสม่ำเสมอ

ทำให้ครูมีความมั่นใจในการสอนเมื่อเด็กสนใจเรียน

เทคนิคการเร้าความสนใจ

การใช้สีหน้า ท่าทางประกอบการสอน เช่น ใช้การมอง ยิ้ม ส่ายหน้า โบกมือ

การใช้ถ้อยคำและน้ำเสียง

การเคลื่อนไหวของครู ครูควรมีการเคลื่อนไหวขณะสอน

ครูควรเปลี่ยนจุดนั่งและจุดยืนของตน

การเน้นจุดสำคัญของเรื่อง และการเว้นระยะการพูด หรือการอธิบาย

ทักษะการใช้คำถาม

คำถามนับเป็นสิ่งสำคัญในการเรียนการสอนโดยเฉพาะอย่างยิ่งการศึกษาในปัจจุบันที่เน้นให้เด็กคิดเป็น แก้ปัญหาเป็นซึ่งการที่จะให้บรรลุเป้าประสงค์ผู้สอนควรมีวิธีการและเทคนิคต่างๆมากมายในการใช้คำถาม

 

 

 

 

 

 

ประเภทคำถาม มี 3 ประเภท คือ

 

1.คำถามที่ใช้ความคิดพื้นฐาน

เป็นคำถามง่ายๆไม่ต้องใช้ความคิดลึกซึ้งอะไรมากนักซึ้งคำถามชนิดนี้ใช้เพื่อผู้เรียนระลึกถึงความรู้สึกเดิม

 

2.คำถามเพื่อคิดค้น เป็นคำถามที่ผู้ตอบจะต้องใช้ขั้นตอนของความคิดลึกซึ้งกว่าความคิดพื้นฐาน

เช่น

1.ความเข้าใจ

2.การนำไปใช้

3.การเปรียบเทียบ

 

3.คำถามที่ขยายความคิด เป็นถามที่ไม่กำหนดแนวคำตอบ

เหมาะสำหรับเป็นจุดเริ่มต้นให้ผู้เรียนมีแนวความคิดกว้างขวาง

 

เทคนิคการใช้คำถาม

 

1.ถามด้วยความมั่นใจ

ผู้สอนต้องเตรียมคำถามไว้เพื่อให้เกิดความมั่นใจและคล่องตัวในการถาม

 

2.ถามอย่างกลมกลืน คือกลมกลืนกับเนื้อหา กิจกรรมที่กำลังเรียนอยู่

 

3.ถามโดยใช้ภาษาที่พูดเข้าใจง่าย

 

4.การให้นักเรียนมีโอกาสตอบหลายคนในการสอน

 

5.การเสริมกำลังใจ หรือให้ผลย้อนกลับ

6.การใช้คำถามรุก คือการใช้คำถามอย่างต่อเนื่องอีก

เพื่อให้ผู้เรียนแสดงความรู้ และขยายความคิดของผู้เรียนให้มากขึ้น

 

ทักษะการใช้อุปกรณ์การสอน

อุปกรณ์การสอนจะช่วยให้มีการเรียนรู้มีความหมายมากขึ้น เพราะอุปกรณ์การสอนจะเป็นจุดรวมความสนใจสามารถเพิ่มความเป็นรูปธรรม และความเป็นจริงต่อการเรียนรู้ได้มากขึ้น

 

ประโยชน์ของอุปกรณ์การสอน

 

1.กระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดความสนใจเรียนยิ่งขึ้น

 

2.ให้โอกาสแก่ผู้เรียน ได้มีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียนการสอน

 

3.ทำให้ผู้เรียนเกิดแนวคิด และความเข้าใจที่ถูกต้องและรวดเร็ว

 

4.ทำให้ผู้เรียนเกิดทักษะในการศึกษาหาความรู้ได้ด้วยตนเองจากอุปกรณ์การเรียน

 

5.ทำให้ผู้เรียนสามารถจดจำเรื่องต่างๆ ได้นานแม่นยำ และถูกต้อง

 

 

 

 

 

 

การเตรียมอุปกรณ์

 

1.ก่อนใช้อุปกรณ์การสอน ควรมีการวางแผนการสอนและอุปกรณ์ที่จะนำไปใช้

 

2.ควรมีการจัดทำอุปกรณ์การสอนที่สามารถทำได้ด้วยตนเองด้วย โดยรู้จักการผลิต

 

3.ควรมีการสำรวจอุปกรณ์ ที่จะนำไปใช้เสียก่อนว่าอยู่ในสถาพที่พร้อมหรือไม่ถ้ายังไม่พร้อมควรแก้ไขก่อน

 

4.ควรทดลองใช้อุปกรณ์ที่เตรียมไว้เสียก่อนจะนำไปใช้จริง

 

5.สำรวจจัดเตรียมห้องเรียน สถานที่ก่อนจะทำการสอน

 

ข้อควรพิจารณาในการเลือกอุปกรณ์มีดังนี้

 

1.เลือกอุปกรณ์การสอนที่เหมาะสมกับระดับวัย และระดับสติปัญญาของผู้เรียน

 

2.อุปกรณ์ที่จะนำมาใช้ประกอบการสอน ควรเลือกชนิดที่ให้ความปลอดภัยเท่านั้น

 

3.ขนาดของอุปกรณ์ควรเหมาะสม เพื่อให้ผู้เรียนมองเห็นทั่วกันโดยชัดเจน

 

4.สี อุปกรณ์ที่ใช้ควรดึงดูดความสนใจแก่ผู้เรียน

 

5.ควรเลือกใช้อุปกรณ์ที่แปลกจากสิ่งที่ผู้เรียนเคยเห็น

 

6.ไม่ควรใช้อุปกรณ์ที่ชำรุด หรือเก่าเกินไป

 

เทคนิคการใช้อุปกรณ์การสอนอย่างมีประสิทธิภาพ

 

1.อุปกรณ์การสอนอย่างคล่องแคล่ว โดยฝึกการใช้ก่อนสอนจริง

 

2.แสดงอุปกรณ์ให้เห็น ได้ชัดทั่วทั้งห้อง

 

3.ควรหาที่ตั้งไว้ วางแขวนอุปกรณ์ที่มีขนาดใหญ่

ในจุดที่ทำให้เห็นได้ชัดทั่วทั้งห้อง

 

4.ควรนำอุปกรณ์มาวางเรียงกันไว้เป็นลำดับก่อนถึงเวลาสอนเพื่อสะดวกในการหยิบใช้

 

5.ควรใช้อุปกรณ์ให้คุ้มค่ากับที่ได้เรียนมา

 

6.พยายามเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ร่วมกิจกรรม หรือได้ศึกษาจากอุปกรณ์นั้นๆ

 

ทักษะและเทคนิคการใช้กระดานดำ

 

1.ครูควรทำความสะอาดกระดานดำทุกครั้งที่เข้าสอน

 

2.ในการเขียนกระดานดำทุกครั้งไม่ควรเขียนที่เดียวทั้งแผ่น

 

3.ขณะเขียนต้องยืนห่างกระดานดำพอประมาณ

 

4.ในการเขียนตัวหนังสือ ต้องให้เป็นเส้นตรงไม่คดเคี้ยว

 

5.ถ้าต้องการอธิบายข้อความบนกระดานดำ ไม่ควรยืนบัง ควรใช้ไม้ชี้

จะทำให้นักเรียนเห็นกันทั่วห้อง

 

6.เปิดโอกาสให้ผู้เรียน ได้มีส่วนร่วมในการใช้กระดานดำด้วย

 

7.ถ้าจะขึ้นเรื่องใหม่ควรลบของเก่าเสียก่อน

 

ทักษะการเสริมกังใจ

 

การเสริมกำลังใจ หมายถึงการให้กำลังใจแก่ผู้เรียน เช่นการให้คำชมเชย

หรือแสดงพฤติกรรมที่ปราถณาดีแก่ผู้เรียน ทำให้ผู้เรียนมีเจตคติในการเรียน

 

ประเภทของการเสริมกำลังใจ

 

1.การเสริมกำลังใจที่เกิดขึ้นจากความต้องการภายในของผู้เรียน เช่นความพอใจ

 

2.การเสริมพลังใจภายนอก เช่น การชมเชย การให้รางวัลต่างๆ

 

เทคนิคการเสริมกำลังใจ

 

1.เสริมกำลังใจในจังหวะที่เหมาะสม

 

2.ไม่พูดเกินความจริง ถ้าครูพูดเกินความจริงจะทำให้นักเรียนหมดศรัทธา

 

3.ไม่ใช้คำพูดที่จำกัดในวงแคบใช้วิธีการเสริมกำลังใจหลายๆวิธีการใช้คำชมเชยที่ซ้ำๆเด็กอาจเบื่อได้

 

4.การเสริมกำลังใจโดยใช้คำพูดที่เหมาะสมกับวัย

 

ทักษะการสรุปบทเรียน

 

การสรุปบทเรียนเป็นการที่ผู้สอนให้นักเรียนรวบรวมความคิดความเข้าใจของตนเอง จากการเรียนรู้ ในช่วงที่สอนนั้นอย่างไรการสรุปบทเรียนนี้เป็นสิ่งที่ต้องทำคู่กับการสอน เหมือนการนำเข้าสู่บทเรียนและเป็นสิ่งที่ควรทำเมื่อครูสอนบทเรียนจบลงแล้ว

เพื่อนักเรียนจะได้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างความรู้ใหม่กับความรู้เดิม

 

รูปแบบของการสรุปบทเรียนมักนิยมทำกันใน 2 รูปแบบ

 

1.การสรุปด้านเนื้อหาสาระคือ การเชื่อมโยงความรู้หรือเนื้อหาสาระที่สำคัญเข้าด้วยกันเพื่อให้ผู้เรียนได้รับความรู้เนื้อหาได้ถูกต้องสมบูรณ์

 

2.การสรุปด้านความคิดเห็นคือ การทำให้เห็นแนวความคิดเกี่ยวกับการเรียนรู้ และเกิดแนวคิดอะไร เพื่อได้เป็นแนวทางในการศึกษาค้นคว้าต่อไป

 

เทคนิคการสรุปบทเรียน

 

1.สรุปโดยการอธิบายสั้นๆ ชัดเจน ทบทวนสาระสำคัญที่เรียนมา

 

2.สรุปโดยใช้อุปกรณ์ หรือภาพประกอบ

 

3.สรุปโดยสนทนาซักถาม

 

4.สรุปโดยการสร้างสถานการณ์

 

5.สรุปโดยนิทาน หรือการยกสุภาษิต

 

6.สรุปโดยการปฎิบัติ เช่นการให้สังเกต การสาธิต การทดลอง

 

สรุป

 

ทักษะ หมายถึง ความคล่องแคล่วว่องไวความชำนาญและแม่นยำ ส่วนทักษะการสอน หมายถึงความสามารถในการสอนและจัดกิจกรรมการเรียนรู้อย่างชำนาญและมีประสิทธิภาพ

สามารถถ่ายทอดสาระการเรียนรู้ และประสบการณ์การเรียนรู้ไปสู่ผู้เรียนได้เป็นอย่างดี

ส่วน เทคนิคการสอน หมายถึง กลวิธีต่างๆ ที่เสริมกระบวนการสอนให้มีคุณภาพและประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s